Ali Yurttagül ile Röportaj - 3. Kısım

Türkiye’deki Son politik Gelişmelerin Türkiye-AB İlişkilerine Yansımaları

Ali Yurttagül (Avrupa Parlamentosu yeşiller Grubu Türkiye Danışmanı)
Yeşil Gazete adına: Sevgi Mutlu

3 Nisan 08, Brüksel


SM: Bugünkü koşullar olmasaydı, AKP AB'ye desteğini kararlı bir şekilde devam ettirseydi. Türkiye açısından bu müzakere sureci sonuçlanır mıydı? Türkiye’de pek çok kişi AB'nin Türkiye konusunda çok samimi olmadığını ve AB'nin diğer ülkelere kıyasla Türkiye konusunda çifte standartları olduğunu düşünüyor.

AY: Sevgi bu soruyu iki açıdan tartışalım, şimdi ilk olarak Türkiye’ye karşı çifte standart ve farklı bir muamele uygulandığını söylüyorsun. Doğru, şimdi Avrupa pek çok bakımdan farklı bir muamele uygulanıyor. Öncelikle Türkiye’nin üyeliği en çok tartışılan bir konu.

İkincisi Türkiye-AB ile müzakere sureci ile tüm ülkelerden farklı, neden farklı? Çünkü Türkiye farklı bir ülke. 70 milyon nüfusu ile Türkiye Almanya’dan sonra AB'de ikinci büyük ülke olacak. Türkiye 2004 yılında üye olan 10 ülke eşit yüz ölçümüne sahip. Yani on yeni üyeye eşit büyüklükte, aynı nüfusa sahip. Türkiye 4 milyonluk bir Hırvatistan değil. AB kovasına Hırvatistan gibi bir bardak suyu döktüğünüz zaman, rengi ne olursa olsun, bu ne kovadaki suyun rengini değiştirir nede miktarını.

Türkiye gibi büyük miktarda ve farklı renkte suyu dökersen, hem kovanın rengi değişir hem de miktarı. Bu gerçeği görmemek demek, Türkiye ile Hırvatistan'ın aynı muameleye tabi tutulmasını istemek demek Türkiye’nin bu gerçeklerine yabancılaşmak demek. Türkiye Hırvatistan değil hatta Türkiye Polonya bile değil. Türkiye büyüklüğüyle tarihi ile dini ve toplumsal yapısı ile çok farklı bir ülke. Bütün bunlar gerçek Türkiye Katolik olsaydı bu kadar zor olmazdı. Buna rağmen Türkiye Katolik bile olsaydı kolay olmazdı. Din şüphesiz önemli bir faktör.

Bu nedenle çifte standart hikâyesi çok aptalca bir argüman. Çünkü Türkiye’nin kendisi her şeyi değiştirebilecek büyüklükte bir ülke olduğunu göremiyorlar. Türkiye AB girdiği zaman masadaki oturum sırası değişecek. Şu anda Türkiye sandalye sayısı ile tüm kompozisyonu değiştirebilecek bir ülke. Bu nedenle buradakilerin endişelenmesi çok doğal, Türkiye’yi alırsak ne olacak sorusunu soruyorlar. Bu çok doğal endişelenecek bir şey yok bu bağlamda çok rahat olmalıyız

Türkiye artık her hangi bir ülke olmadığını fark etmeli bunun tersi zaten çok tehlikeli, yani Türkiye büyük ve önemli bir ülke bunun farkında olmamız gerekir. Bu açıdan çifte standart meselesi çok boş bir mesele.

Diğer taraftan 2004 yılında Aralık ayında Türkiye ile ilgili yapılan oylamada hani Yeşillerin Avrupa basınında da örnek olduğu oylamada; Türkiye’nin üyeliğine karşı gruplar ilk defa bu tur bir oylamanın gizli olarak yapılmasını istediler. Bizim açık oy vermemizin sebebi de onu protesto etmekti. Türkiye karşıtlarının düşünceleri şuydu Avrupa'nın dört bir yanından gelen milletvekilleri grup kontrolü olmadan kendi iradeleri ile oy kullanabilirlerse o zaman yüzde yüz hayır diyecekler diye düşündüler. Bu nedenle kapalı oylamanın olması için 155 imza toplandı ve oylama gizli gerçekleştirildi. Gizli oylamada ben de bireysel irade söz konusu olduğu için kazansak bile küçük bir oy farkı ile kazanacağımızı düşünüyordum. Karar 406ya 267 ile geçti ve bu çok şaşırtıcı idi çünkü araştırmalar AB'ye üye olan ülkelerdeki halkların büyük çoğunlukla Türkiye'nin üyeliğine karşı olduğunu gösteriyordu, ancak halkı temsil eden milletvekilleri farklı bir tutum sergilemişlerdi. Bundan dolayı ben şuna inanıyorum ki Türkiye son beş yılda yakaladığı ekonomik gelişmeyi ve politik istikrarı bir beş yıl daha götürürse Türkiye’nin üyeliğinin önünde hiç bir engel kalmaz.

SM: Ancak pek çok kişi müzakere surecinin en az 10-15 yıl süreceğini ön görüyor. Özellikle bazı konu başlıklarının tarım gibi kolay kolay kapanamayacağını ve bu dönüşümün çok uzun süreceği öngörülüyor.

İnsanlarda şu zaaf var, insanlar gelecekle ilgili projeksiyonlarını bugünün gerçeklerinden hareketle yapıyorlar. Bu nedenle beş yıl sonrası ile ilgili projeksiyonlarda bugünün verilerini kullanırsan ortaya bu durum çıkar tabii. Nedir bugünkü durum yeni 15 üyeye sahip ve onların entegrasyonunu tam gerçekleştirememiş bir AB, kendi iç yapısı yeteri kadar oturmamış, ekonomik ve politik olarak son genişleme surecini hazmedememiş bir Avrupa Birliği. Bundan beş sene öncesini bırak şu an bile git Avrupa'nın pek çok yerinde hala insanlar Doğu Avrupa’dan korkunç bir göç yaşanacağını ve işsizliğin müthiş artacağından bahsediyorlardı. Fakat hiç bir şey olmadı bu söylenen göç yaşanmadı. Aynı şey Türkiye için de geçerli eğer ekonomik kalkınma böyle giderse bundan 5 sene sonra hiç bir Türk kalkıp AB'de iş aramaya gelmez. Ancak marjinal bir kesim gelir, ancak şu anda AB-Türkiye üyeliği ile ilgili yapılan tartışmalarda öne sürülen argüman bu. Türkiye AB üyesi olursa milyonlarca Türk göç eder. Tartışmalar hep bu tur korkular etrafında şekilleniyor. Bence sorun AB'de değil sorun Türkiye’de eğer Türkiye iç demokratikleşme surecini aşamaz ve tartıştığımız çelişki içinde boğulursa bu 5 sene değil 30 sene de sürer.

Çünkü bakın 1970li yıllarda Türkiye İspanya, Portekiz Yunanistan gibi treni yakalayabilirdi. Benim nesil o zaman kaybetti bu gün İspanyada milli gelir kişi başına 27 bin dolarken Türkiye'de 6 bin dolar halbuki yetmişli yıllarda aynı düzeydeydik. Şu anda yakaladığımız fırsatı da kaybedersek senin neslin de kaybedecek. Önümüzdeki 20-30 yıl yine kayıp yıllar olacak çünkü ekonomik faturasını çok ağır ödedi Türkiye. Seksen darbesi ve sonraki dönem gibi, şimdi aynı tehlikeyi yaşamakla karşı karşıyayız

SM: Bir de sen az önce anlatırken ilgimi çekti sence neden milletvekilleri gizli oylama yapıldığı zaman beklenenden çok daha fazla olumlu oy kullandılar? Gündem mi farklıydı yoksa iyi bir lobi çalışması mı yapılmıştı?

Bence herkesin yanıldığı nokta Türkiye karşıtlığının olduğundan çok daha fazla abartılmasıydı. Değilmiş biz de şaşırdık, hatta sonuç ekrana yansıyınca salonda bir kaç dakikalık sessizlik oldu. Bundan önceki Türkiye ile ilgili tüm oylamalar 320-270 gibi yakın sayılabilecek farklarla alındı. Hatta bazen 20 oy farkla alıyorduk. Oylama öncesi gazeteciler sorduklarında ben her halde 20-30 farkla geçeriz diye öngörmüştüm.

Yeşiller olarak oylama öncesi, hesap kitap yaptık; Yeşiller, Sosyalistler, Liberallerin çoğunluğu verir ve Hıristiyan Demokratlardan da bir kaç oy çıkarsa 40la 80 oy arasında bir fark bekliyorduk. Sonuca biz de çok şaşırdık.

Bu nedenle benim bu konuda optimist olmam iki gerekçeden kaynaklanıyor, birincisi Avrupa'yı çok yakından tanıyorum, ikincisi Türkiye’de şu anda çok pozitif gelişmeler oluyor, Türkiye ekonomik bakımdan sosyal bakımda politik bakımdan bir gelişme ivmesi yakaladı.

Şu anda Türkiye’nin sosyal yapısı devlet yapısından çok çok ilerde, sancılar da bundan dolayı yaşanıyor zaten. Şu anda reforme edilmesi gereken Türkiye’nin devleti esas sancı bu. Türkiye’de şu anda toplumun ihtiyaçlarına cevap veremeyen bir devlet sıkıntısı yaşıyoruz. AKP bu sıkıntıyı giderecek güçte ve cesarette mi bilemiyorum? Benim bu konuda şüphelerim var. Bu mahkeme surecinin şöyle bir yararı olacak, sivil toplumda pek çok insan bu surecin ne kadar tehlikeli olduğunu gördü.

SM: Aslında çok ilginç Türkiye medyası bazı konularda Irak’a asker çıkartmamızda olduğu gibi çok tutucu ve milliyetçi bir tutum içindeyken. Bu konuda gayet liberal ve kapatılmasına karşı bir duruş sergiliyorlar.

AY: Bak başsavcının medyaya yönelik verdiği son gözdağı bundan. Seksen darbesinden farklı olarak bugün yaşanan anti demokratik surecin toplumsal dayanağı yok. Seksen darbesini toplum bekliyordu, hatta büyük kısmı kaos ortamının çözümü olarak görüyordu. Özellikle iş çevreleri bile ordu gelsin de kurtulalım beklentisi içindeydiler. Şu andaki beklenti bunun tamam tersi, artık bunun daha fazla soruna neden olacağını görmeye başladılar.

SM: En önemlisi insanlar artık yargının bağımsız olmadığını görmeye başladı. Bağımsız olduğunu iddia ettikleri yargının ne kadar ideolojik ve siyasi olduğu ortaya çıkmaya başladı.

AY: Evet Anayasa Mahkemesinin cumhurbaşkanlığı seçiminde aldığı 367 kararı bunun en güzel göstergesi. Şimdi yargının bağımsızlığını iddia eden kesim Van davasında nasıl davrandı hatırlıyor musun? Oradaki hakim ve savcılar bağımsız değil mıydı? Neden yargı surecine orada müdahale edildi. Aslında anlatmak istediğim de bu eskiden toplumun geniş bir kesimi bihaberdi böyle şeylerden. Şu anda bu gerçekleri herkes görmeye başladı.

SM: Özellikle medyada tabuları yıkmaya başladık, ordu ve yargı konusunda eskiden yazılamayanlar yazılmaya ve muhalif sesler duymaya başladık artık. Son soru olarak ta şu Ergenekon meselesine geri dönmek istiyorum. Sence Ergenekon davasından hemen sonra bu kapatma davasının açılması rastlantı mı, yoksa birilerinin damarına mı basıldı da olaya el koymak istediler.

AY: Bu konuyu ayrı bir röportajda konuşalım ancak çok kısa olarak Türkiye’deki güvenlik teşkilatı yapılanmalarına değinmek istiyorum. Türkiye’deki bu teşkilatların yönetimlerinde tek başlılık hakim. Avrupa’da bu durum tam tersidir, istihbarat teşkilatları ve güvenlik teşkilatlarının yönetimi çok başlıdır. Böyle olmazsa bu tur hassas kurumları idare etmek çok zordur. Örneğin Almanya'da Türkiye’deki MIT teşkilatının karşılığı uç ayrı istihbarat teşkilatı var. Bir tanesi askeri, bir tanesi politik ve değeri polisle bağlantılı olan. Bu politik olanın bir diğer ismi Anayasayı Koruma Kurumu tek görevi anayasayı tehdit eden kurumlar hakkında rapor hazırlamak.

Şimdi niçin bu ayrım var. Çünkü demokratik düzende bu tur hassas kurumların tek elde toplanması çok tehlikeli olduğu için. Yoksa denetim mümkün değil. Bu nedenle bu ayrılık ilkesi söz konusu.

SM: Çok teşekkürler, gayet verimli ve kapsamlı bir röportaj oldu, bunu bir kaç bölüm halinde yayımlamamız gerekecek her halde. Diğer gelişmelerle ilgili başka bir röportajda birlikte olmak dileği ile...


Röportajın 1. kısmı için tıklayınız

Röportajın 2. kısmı için tıklayınız