Ali Yurttagül ile Röportaj - 2. Kısım

Türkiye’deki Son politik Gelişmelerin Türkiye-AB İlişkilerine Yansımaları

Ali Yurttagül (Avrupa Parlamentosu yeşiller Grubu Türkiye Danışmanı)
Yeşil Gazete adına: Sevgi Mutlu

3 Nisan 08, Brüksel


SM: Pekala şimdi yine son gelişmelere dönecek olursak AKP kapatılırsa ne olur? Türkiye AB ilişkileri 80 darbesi sonrası gibi yine donar mı? Yoksa şimdi koşullar farklı olduğu ve müzakere surecine resmen başlandığı için daha farklı mı olur?

AY: AB açısından baktığımız zaman bu çok önemli buradaki hassasiyeti Türkiye anlamıyor ve AKP'nin kapatılmasına yönelik Avrupa'dan gelen tepkileri Türkiye’nin hukuk sistemine müdahale olarak görüyorlar.

Aslında hem Avrupa Komisyonu hem de Avrupa Parlamentosunun üyelik müzakeresi suren bir ülkenin politik yapısını incelemek zorunda. Bu yapılan anlaşmalar gereği yerine getirilmek zorunda, bir müzakerenin başlanması için bile Kophenag kriterlerinin belli şartlarda yerine getirilmesi gerekiyor. Bu sadece müzakerenin başlaması için değil müzakere suresince de geçerli. Avrupa Komisyonu ve Avrupa kurumları, üyelik müzakereleri devam eden bir ülkeyi yakından incelemek zorundadır. Eğer o ülke kökten islamcı bir yöne gidiyor ve temel haklar ihlal ediliyorsa, zaten bu kurumlar üyelik müzakerelerini durdurmakla yükümlüler. Bu üye ülkeler için de geçerli eğer bugün 27 üye ülkeden birinde darbe olur veya demokrasi sekteye uğrarsa AB bu ülkenin üyeliğini dondurmak zorunda.

Bu anlamada bir ülkeyi gözlemlemek Türkiye’nin ve diğer ülkelerin AB ile imzalamış olduğu anlaşmalar gereği bir zorunluluk. Bu bağlamda Türkiye’deki tüm gelişmelerle ilgili hem Avrupa Komisyonu hem de parlamento çok hassas.

Çok ilginçtir son raporlara baktığımızda Brüksel’de hiç kimse Türkiye’deki seküler devlet yanı laikliğin tehlikede olduğunu kimse düşünmüyor. Çünkü son beş yıl içinde hiç bir kanun, medeni ne ceza kanunu dahil ve devletin yayınladığı genelgelerde Türkiye'de kökten islamın yerleşmeye başladığına dair bir ipucu yok.

Fakat Türkiye gerçeğinde insan haklarının zarar gördüğü 301 uygulamalarının olduğu, parti kapatmaların yaşandığını görüyoruz. AKP iktidarı sonrası hatta parlamenter demokrasinin yani halkın iradesi ile seçilmiş bir meclisin de tehlike altında olduğunu görüyoruz. Yani Türkiye’de şu anda sorun laiklik değil, parlamenter demokrasinin tehdit altında olmasıdır.

Eğer ordu olsun polis olsun, şu anda yaşadığımız durumdaki gibi yargı olsun bir kurum hangi gerekçe ile olursa olsun parlamenter demokrasiyi tehdit oluşturuyorsa, bu Türkiye’de çok ciddi bir sorun olduğunu gösterir. Şimdi darbevari bir hukuk sureci yaşanırsa 367 kararı gibi AKP'yi kapatmayı hedefleyen ve 70 yakın insana siyasi yasak getiren bir süreç yaşanırsa, ben bunun AB Türkiye ilişkileri açısından cevapsız kalmayacağını düşünüyorum.

SM: Sence müzakereler durdurulur mu? Yoksa süreç dondurulup ilişkiler askıya mı alınır?

AY: Şüphesiz müzakerenin durdurulması çok ağır bir karar. Bunu yaparlar mı bilemiyorum, bu mekanizmanın nasıl işleyeceği anlaşma metinlerinde yer almakta. İşin en açı tarafı müzakerelerin açılması çoğunluk kararı ile mümkün, fakat yeniden başlaması oy birliği ile olabiliyor. Kapatma kararını vermek bu anlamada çok kolay bir karar olmasa da bunun tartışılacağını kesinlikle düşünüyorum. Tabii, Anayasa Mahkemesinin kararını ve uygulama şeklini görmek gerek.

SM: Pekala sen Brüksel’den bakınca bu kapatma davasının geleceğini nasıl görüyorsun? Kapatılır mı gerçekten?

AY: Aslında bu dava surecinin başlaması bile çok büyük bir tehdit. Türkiye açısından bu önümüzdeki 7-8 ay mahkeme suresince, tamamen politik belirsizlik onun doğuracağı ekonomik istikrarsızlık dönemi olacağını görüyoruz. Bu Türkiye için çok ciddi bir yük.

Tabii davanın nasıl sonuçlanacağı da önemli eğer AKP kapatılırsa bedelleri Türkiye’nin iç siyaseti açısından çok ağır olacak. Türkiye köklü bir iç krize doğru yol alacak. Eğer AKP kapatılmazsa bu 8-9 ay kayıp aylar olacak.

SM: Evet herkes kaybedecek.

AY: Evet Türkiye şu anda kaybediyor.

SM: Türkiye’de AKP'nin gizli bir gündemi olduğunu savunan ve bu nedenle AKP'nin kapatılmasını direkt savunmasalar bile, iktidarda olmasından ve güçlenmesinden endişelenen geniş bir kesim var. Tabii bu biraz da yaratılmış bir korku ama bu kesim parti kapatmaya karşı olsa bile AKP söz konusu olduğu için çok ses çıkarmayabiliyor.

AY: Tabii bunu gördük geçek yıl Abdullah Gül’ün cumhurbaşkanlığına seçiminden önce binlerce yüz binlerce insan sokağa döküldü. Türkiye'de bir kesimin bu konuda çok hassas olduğunu görüyoruz. Evet, Türkiye’de pek çok konuda koşulsuz bir siyasi tırmanışa gidilmesi kaygı verici. Mesela turban meselesi; gerilimi bayağı tırmandırdı. Hatta başsavcının açtığı bu kapatma davası bu olaya da endekslendi.

SM: Evet ama Ergenekon sonrası olası da çok ilginç aslında, rastlantıdan ziyade birileri rahatsız olduğu için gündem değiştirip, zamanlaması dolayısıyla AKP’ye gözdağı vermek için açılmış bir dava gibi algılanabiliyor.

AY: Ona da gelebiliriz o da Türkiye’de tartışılan bir konu. Ben de onunla ilgisi olduğunu da düşünüyorum.


SM: Peki son yapılan ve bir turlu uygulanamayan yasa değişikliği ve turban konusunda ne düşünüyorsun?

Başörtüsü konusunda Avrupa çok rahat, bir bakıma haklı başörtüsü taşıyanlar azınlık ve hiç bir ülkede başörtüsü iç düzeni tehdit edici bir sembol değil. Bu temel haklar bağlamında inanç hürriyeti kapsamında tartışılıyor. Hatta birçok ülkede Fransa hariç ilkokula bile çocuklar başörtüsü ile gidebiliyorlar. Avrupa bu konuda rahat, Türkiye başörtüsünü dini ve laik düzeni tehdit eden bir sembol olarak görmekte. Bu konuya yakından baktığımız zaman bunun yine çok abartıldığını görüyoruz. Birincisi bu üniversitelerdeki başörtüsü yasağı çok yeni bir olay. Seksenlerde başörtüsü yasağı yoktu ve başörtüsü ile üniversiteye giden kızları laikliğe tehdit olarak görülmüyordu.

İkincisi çok komik bir şey yaşanıyor, bu benim en zoruma giden şey, siyasi ideolojisini İslam dahil, bıyığı ile şapkası ile selamlaşması ile kafa tokuşturması ile gösterebilen binlerce erkek, ne üniversiteye gitmesinde engelleniyor nede devlet içerisinde kariyerinde siyasi sembol yasağı ile karşılanıyor. Bu tür semboller günlük yaşamda yer alan şeyler, fakat bir kadın yarım metrelik bir kumaş parçasını basına doladığı zaman bu kadına bir üniversitelerin kapısını kapatıyoruz. İnanç özgürlüğünü hiçe sayarak, neymiş bu başörtüsü Türkiye’deki laik düzeni tehdit ediyormuş. Bu korkunç abartılı bir şey. Aslında esas tehdit üniversiteye başörtüsü ile giden 3-5 kadından gelmez, esas tehdit daha bağnaz ve daha tutucu olan erkeklerin devletin üst kadrolarına yerleşmesinden gelir. Buna gözümüzü kapatıyoruz, fakat 3-5 kızın üniversiteye girmemesi için ayağa kalkıyoruz.

Özünde başörtüsüne direnen kızlarımızın bir nevi eminsapatif (modern) bir sembol olduğunu da söyleyebiliriz. Çünkü şimdi başörtüsü ile üniversiteye girmek isteyen kesim bundan yirmi yıl önce üniversiteye gitmiyordu. Türk toplumu olarak o kadar geri ve bağnazdık ki bu kızları okula bile göndermiyorduk. Bugün bu kızlarımız üniversiteye gitmek istiyor ve kendi inançlarını sembolize eden başörtüsü için mücadele veriyorsa, bu Türkiye’nin son yirmi otuz yıl içinde çok yol aldığını gösteriyor. Aslında bu gösterildiği gibi bir gerileme değil toplumsal bir ilerlemedir. Sancı da zaten oradan geliyor ve kriz bundan kaynaklanıyor.

Bundan yirmi otuz yıl önce toplumda Anadolu’nun şehir ve kasabalarında yaşayan ve karar alma süreçlerini etkilemek bir yana hiç katılmayan bir kesimdiler. Fakat yirmi otuz sene içerisinde ne oldu? Bu güne kadar yaşamı ile giyimi ile politik görüşleri ile sistemin dışında olan insanlar son 30 yıl içinde sistemin içine girdi. Su şekilde gelişti bu süreç; Birincisi ekonomik olarak: adam hacı ama zengin, bu adamlar yoktular.
İkincisi politik olarak girdi partisi için mücadele veriyor ve iktidar olmak istiyor.
Uçuncu ilginç taraf kurumsal olarak girdi, tiyatrosu ile sanatı ile müziği ile yayın evleri ile daha görünür oldular.

Eskiden görünmezdiler, varlıklarından bihaberdik, şimdi her taraftalar. Şimdi belirli bir kesim birden bire yanında oturan ve onu sorgulayan bir adam görüyor. Bu soru kendisine daha önce hiç sorulmamış ve denetime alışkın olmayan birisi

Bir de kendisinin devlet merkezci dünya görüşü ile ekonomik olarak daha fakir kaldığını görüyor. Kendi ve çocuklarının geleceği hakkında şüpheye düşmeye başlıyor, diğerlerinin yıkıldığını düşünüyor. İşte bu çelişki Türkiye’nin bugünlerdeki en temel çelişkisi.

AKP'yi iktidara taşıyan kitlelerin sadece devletle sorunu yok din açısından her kademede sorun yaşmaktadırlar. Aslında başörtüsü gibi bu kitlelerin devlete entegre olması çok büyük pozitif bir gelişme. Bu gelişmeleri daha yakından okuduğumuzda Türkiye’deki toplum çok geniş tabanlı olarak örgütlendiğini, devletle ilişki içerisine girdiğini ve en önemlisi politik katılım göstermeye başladığını görüyoruz.

Öğrenci sayılarına da bakmak gerek tabii, 60-70 yıllarda 120.000 üniversite öğrencisi vardı. Ancak şimdi 1 milyonun üzerinde öğrenci var. 10-20 misli. Türkiye’de geniş kitleler üniversiteye girmeye başladı, bu geniş kitlelerle birlikte tutucu gruplar da geldi tabii. Sayısal bir faktör söz konusu. İkinci bir faktör de göç 1,5 milyondan 12 milyona çıkan İstanbul nüfusu göç etti, köyden kırsaldan gelip İstanbul’a yerleşti. Kendi yerelinde karşılaşmadıkları pek çok sosyal problemle karşılaşıyorlar ve ister istemez uyum sorunu yaşıyorlar. Bu kapsamda önemli dini inançlar önem kazanıyor. Aidiyet ve kimlik ön plana çıkıyor. Çoğu insan kendi sorunlarının ortaklığını dinde buluyor.

SM: Türkiye’de böyle İslam’a yatkınlık ve tutuculuk eylemli sosyolojik bir yapısı varken, AKP’yi sonuna kadar desteklemek biraz riskli değil mi? Türkiye toplumu hem sosyolojik hem coğrafi olarak tutuculuğa yatkın bir toplum.

AY: O bakımdan haklısınız AKP bu bakımdan sonuna kadar savunulacak bir parti değil, Yeşiller açısından özellikle AKP’yi savunmak Avrupa'da Hıristiyan Demokratları savunmak gibi bir şey. Bu bizim açımızdan mümkün değil, biraz yakından baktığımız zaman AKP çok tutucu, bizim savunduğumuz değerlerden çok uzak bir parti. Kadına bakışı, aileye bakışı, bizim değer verdiğimiz homoseksüel azınlıklara karşı ve son dere hoşgörülü olduğumuz pek çok konuda AKP çok tutucu bir parti. Bu açıdan AKP'yi tartışmaya gerek yok. Tartışma bu değil, esas tartışma AKP Türkiye’yi kökten dinci bir yola mı itiyor, gizli gündemleri var mı? AB konusunda ne kadar samimiler?

Ben şuna inanıyorum AKP siyasi yelpazedeki diğer tüm partilerden hem gerek ANAP, gerek DYP gerekse CHP’den çok daha fazla AB projesine endeksli politikalar yapıyor. Kendi çıkarları için de Türkiye’nin demokratikleşmesini savunuyor, çünkü bu onu güçlü kılmakta. Şimdi böyle bir ortamda siyasi arenada AKP'nin alternatifi yoksa AKP’yi desteklemek en akıllıca şey. Bunun alternatifi ne? CHP mi? Kesinlikle değil!

Bunun alternatifi AB konusunda baskı yapan, daha iyi bir sosyal politika isteyen, Türkiye’nin demokratikleşmesini savunan modern demokratik laik bir parti. Bu gün mecliste böyle bir parti yok. CHP’nin AKP'ye karşı kazanması mümkün değil. Zaten bugün Türkiye’nin sorunu da AKP'nin alternatifsizliği. Çünkü CHP her bakımdan onun çok daha sağında yer alıyor.

Röportajın 1. kısmı için tıklayınız...