Ali Yurttagül ile Röportaj - 1. Kısım

Türkiye’deki Son politik Gelişmelerin Türkiye-AB İlişkilerine Yansımaları

Ali Yurttagül (Avrupa Parlamentosu yeşiller Grubu Türkiye Danışmanı)
Yeşil Gazete adına: Sevgi Mutlu

3 Nisan 08, Brüksel


SM: Senin Avrupa Parlamentosu Yeşiller Grubunda danışman olarak 20 yıllık deneyimlerini göz önünde bulundurarak, Türkiye'deki AKP'nin kapatılması ile ilgili son gelişmeler ve Türkiye-AB ilişkilerine etkilerini tartışacağımız bu röportaja son gündemdeki olaylarla bağdaştırıp başlamak istiyorum. AKP'nin kapatılma davası sonrası Erdoğan yaptığı açıklamada AKP'nin rotayı yine AB'ye çevirdiğini açıkladı. AB nedense AKP'nin hep can simidi olarak görülüyor, uzun bir duraklamadan sonra karşı karşıya oldukları zor durumdan sonra AB ile ilgili sürece tam hız devam etme kararlılıklarını beyan etmelerini nasıl karşılıyorsun?

AY: Benim bu konuda ilginç bir deneyimim oldu, AKP'nin kurulmasından önce Fazilet Partisi (1999) zamanında mecliste Recai Kutanı ziyaret etmiştik, bizi kabulünde yanında Abdullah Gül, Bülent Arınç vardı. O zaman bizimle bir şey paylaştılar; Refah Partisinin AB ve Gümrük birliği karşıtı bir duruşu olduğunu, ancak Fazilet Partisinin bu konuda tamamen farklı bir yaklaşımda olduğunu dile getirdiler.

Fazilet partisi olarak AB'yi desteklemelerinin iki gerekçesi vardı; bunlardan ilki AB'de inanç hürriyetinin yani laiklik anlayışının çok daha geniş oluşu ve parti olarak taleplerine daha iyi cevap veren bir yapı olması. İkinci olarak ta Refah partisinin kapatılması tecrübesi sonrası, AB Türkiye'nin demokratikleşmesi ve millet iradesinin mecliste temsili için son derece önemli bir araç olarak görmekteydiler.

Bu gerekçelerden dolayı Fazilet partisi AB konusuna farklı bir yaklaşım içerisindeydi.
Recai Kutanı, Abdullah Gül ve Bülent Arınç ile yaptığımız bu görüşme sonrası özellikle Refah Partisinin kapatılması tecrübesinin, bu partinin üst kadrosu AB bakımından bir dönüşüm geçirmesine neden olduğu ortadaydı.

2002 seçimlerinde AKP henüz kurulduktan 6 ay sonra iktidar partisi olması ve bu başarıya hiç hazırlıklı olmaması, iktidar onlar için çok büyük bir sürpriz oldu. Aynı yılın 2002 ağustos ayında bile ilgili en önemli 4. paket geçti, aynı dönemde idam cezası da kaldırılmıştı.

Türkiye Yılmaz hükümeti zamanında hem ekonomik hem de politik olarak Avrupa’ya endekslemişti. Bir bakıma AKP iktidara ilk geldiğinde pişmiş bir aş buldu karşısında. Hem kendi kadroları arasında bir düşünce değişimi yaşanmıştı hem de Helsinki kararları sonrası AB Türkiye'nin gündemine oturmuştu.

Aslında AKP kendi iradesi ile bu süreci başlatmadı, iktidara geldiğinde masanın üzerinde hazır buldu ve kendisi de bu sürecin olumlu yanlarını görmeye başladı. Ben kesinlikle inanıyorum ki AKP şunu gördü, iktidarının devamı için; kendi laik sentezi ile AB'nin örtüştüğünü farketti. Özellikle inanç özgürlüğünü sağlamak hususunda AB'nin iyi bir alt yapı sunduğunu anlamaya başladı. Buradan yola çıkarak AKP bunun gerektiğini fark etti ve ben AKP'nin bu sürece samimi olarak inandığını düşünüyorum.

SM: Tam bu noktada bir şey sormak istiyorum, AKP'nin AB ilişkileri konusundaki samimiyetini biraz sorgulamak gerekiyor diye düşünüyorum. Demokratikleşme adına sadece türbanla ilgili kanun değişikliğini yapmaları ve politik güçleri varken 301 ve diğer konuları hiç meclisin gündemine getirmemeleri. Şimdi de kapatılma davası sonrası parti kapatmayı zorlaştıran kanun teklifini meclisin gündemine getirmesi konuşulmakta. Bu konuda yine AB baz alınmakta, bu gerekçelerden dolayı pek çok insan AKP'nin AB sürecindeki samimiyetini çok gerçekçi bulmuyor.

AY: Bu eleştiriler sonuna kadar haklı, şu açıdan haklı: AB projesi AKP'nin kendi düşünsel ve ideolojik dünyasının bir ürünü değil. Buna endekslenmesi bir nevi politik taktik aslında. Refah Partisinin AB'ye bakışına baktığımız zaman tamamen farklı bir dünya ile karşılaşıyoruz. Refah Partisi Türkiye'nin yerinin Ortadoğu olduğunu, İslam dünyası ile bütünleşmesi gerektiğini savıyordu. Hatta Türkiye'nin AB ile bütünleşmesinin Türkiye’yi İslam dünyasından yabancılaştıracağını ve AB'nin bir Hıristiyan kulübü olduğunu iddia ediyordu. Refahın devamı olan Saadet hala karşı ama Refah'tan kopan AKP kadrosu AB'nin Türkiye'nin din özgürlüğü için çok önemli bir hedef olarak görmekteler. Çünkü AKP'nin iktidarının devamı AB perspektifi olmadan imkansız, şu anda yaşadığımız durumda bunu açıkça görüyoruz zaten.

AKP iktidarı son 5 yılda üç aşağı 5 yukarı devletle örtüştü. Çünkü toplumun önemli bir kesimi ve STK'lar AB yolundaki bir Türkiye'nin kökten İslamcı bir sürece girmeyeceğini düşünmekteler. AB bir bakıma Türkiye'deki tutucu İslam’dan korkan bir kesim için güven ortamı yaratmakta ve laiklik garantisi vermekte.

Tabi bu laiklik öngörüsü Sarkozi'nin sunun bunun açıklamaları ile ne kadar tehlikeye girerse, o zaman toplum tedirgin olmaya başlıyor. Tabii sonrasında Türkiye AB'ye yakınlaşmazsa nereye doğru yönelecek sorusu ortaya çıkar? Bu açıdan çok önemli bir süreç yaşıyoruz şimdi.

SM: Avrupa’daki laiklik algılaması ile Türkiye'dekinin farklı olduğunu görüyoruz. Bu da aslında pek çok Kemalisti rahatsız ediyor, onlar Avrupadaki laiklik algısının Türkiyede uygulanmaya başlayınca Türkiye’nin kültürel ve coğrafi yapısı nedeni ile kökten islamın çok daha kolay yayılacağını ve güçleneceğini iddia ediyorlar.

AY: Bence bizdeki laik kesimlerin asıl korkusu o değil, iki şeyi bir birinden ayırmak gerekiyor. AKP'nin iktidar olmasının önemli bir nedeni toplumun geniş kesimlerinin AB ile gelecek demokratikleşme sürecini desteklemeleri.

Bugün ana hatları ile TÜSIAD ve pek çok STK ile AKP uyum içerisinde ise ve ANAP, DYP'nin silinmesi, Ege Bölgesi dahil AKP'nin oyunun yüksek olmasının arkasında AB ile ilgili ilişkilerin geliştirilmesi yatmaktadır.

AB surecinde olan bir Türkiye’ye kökten dinciliğe döner tezi toplum tarafından pek benimsenmiyor. Şimdi laik, aydın, modern elit neyse bu kesime gelince bu o kadar homojen bir grup değil. Hatta bunların önemli bir grubu AKP'yi demokratikleşme konusunda daha inandırıcı bulduğu için son zamanlarda AKP'ye destek bile veriyor.

AB'ye şüphe ile bakan kesimlere yakından baktığımız zaman aslında onların AB ile sorunu falan yok, hatta AB'ye de karşı değiller, hatta Türkiye’nin AB’ne üye olmasını da isteyebilirler. Fakat; Türkiye’nin hiç değişmemesini istiyorlar, yani Türkiye nasılsa öyle kalsın istiyorlar. Sorunları ne Türkiye’nin demokratikleşmesi, nedir onlar için bunun anlamı; düşünce özgürlüğü, inanç özgürlüğünün yerleşmesi, azınlık haklarının tanınması.

Bu kesim bütün bu haklara şüphe ile bakmakta. Çünkü Türkiye’nin bütünlüğünün devamı için düşünce özgürlüğünün sınırlı olması gerektiğini düşünmekteler. Azınlık haklarına karşı da şüphe ile bakıyorlar, çünkü azınlıklara şüphe ile bakmaktalar. Tüm bunları Türkiye’nin dirliğini bütünlüğünü ve geleceğini tehlikeye sokacak etkenler olarak bakmaktalar.

Bir de bu kesimin kendi sosyolojik durumundan dolayı mevcut düzenle çok bencil bir çıkar ilişkisi var. Bu kesime yakından baktığımız zaman bunların %99 devlet endeksli insanlar olduğunu görüyoruz. Devletten maaş alan doğrudan veya dolaylı devletle şu andaki ilişkilerine bağımlı insanlar. Zengin olmasalar bile sosyal anlamda iyi bir hayat yaşıyorlar. Devletin tatil evlerinden, çocuklarının iyi eğitim imkanlarına kadar pek çok imkanından yararlanmakta. Tabii sosyal bir prestij de söz konusu.

Şimdi Türkiye demokratikleşirse, Türkiye halkı olan bir devlet olmaktan çıkıp halkına hizmet veren bir devlet yapılanmasına doğru dönüşecek. Daha önemlisi demokratik bir denetim gelecek halbuki bu bahsettiğimiz grup denetime alışmış insanlar değil, hesap verebilirlik ve şeffaflık söz konusu değil. Halktan zaten kendileri farklı görüp yukardan bakıyorlar.

Şimdi tüm bunların tehlikede olduğunun farkındalar; AB'ye karşı olmalarının temelinde kendi çıkarlarının zarar görecek olması yatıyor.

SM: Statükoyu ve iktidarı kaybetmekten korkuyorlar.

AY: Tabii şimdi statükonun devamını istiyorlar. Bu demokratikleşme sureci Avrupa Birliği olmadan yaşansaydı da aynı sancılar yaşanacaktı.